Để xây dựng được doanh nghiệp đổi mới sáng tạo bền vững luôn là thách thức đối với không chỉ các doanh nghiệp Startup non trẻ mà còn là vấn đề nhức đầu của các doanh nghiệp đã phát triển lâu đời nhưng bắt buộc phải thay đổi khi thị trường, nhu cầu của khách hàng thay đổi, công nghệ thay đổi. Trong quá trình làm việc về tư vấn chiến lược với các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và các quỹ đầu tư công nghệ toàn cầu tại Dubai, Thụy Sĩ và Singapore, vấn đề xây dựng và quản trị doanh nghiệp bền vững lâu dài với các bộ chỉ số đã được nghiên cứu kỹ lưỡng luôn được đặt lên hàng dầu
Future of work: Tác động của AI tới công việc, kinh tế số
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính lượng tử, Chips vi mạch…theo dự đoán của ngân hàng thế giới WorldBank, điễn đàn kinh tế thế giới WEF sẽ tạo ra giá trị kinh tế số khoảng 30 triệu tỷ đô vào năm 2040, các công việc truyền thống lặp lại đơn giản sẽ được thay thế bằng tự động hóa, robots để con người nâng cao năng suất sao động, sự sáng tạo và thúc đẩy tập trung vào những công việc mới. Vietnam đang thực hiện hàng loạt chiến lược đổi mới trọng tâm với tham vọng duy trì GDP tăng trưởng trên 8% mỗi năm để gia nhập nhóm nước thu nhập cao toàn cầu trước năm 2045. Dựa theo nghiên cứu toàn cầu theo các chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia, dân số học, công nghệ, luồng vốn đầu tư đã chỉ ra:
- Công nghệ đang làm thay đổi cách con người làm việc và tạo ra những sản phẩm, dịch vụ mới, bắt buộc con người phải học hỏi và thích nghi với những công cụ mới đó. Chẳng hạn như AI chính là người bạn đồng hành không thể tách rời với con người. Hiểu về kiến trúc AI, công nghệ lõi của AI, những rủi do và hạn chế của AI sẽ giúp con người áp dụng AI một cách đúng đắn và hiệu quả, tránh việc sử dụng AI một cách mù quáng và phong trào hoặc sợ hãi rằng AI sẽ thay thế con người hoàn toàn trong cuộc sống. Vậy việc học và nghiên cứu về AI là nhu cầu cấp bách và thiết yếu cho kỹ năng công việc của mỗi người.
- Cách mạng công nghiệp 4.0 với mô hình nhà máy thông minh vận hành trong bóng tối, hoàn toàn bằng robot tự động, không có con người và không cần điện thắp sáng: sẽ cần con người điều khiển từ xa, thiết kế hệ thống, đảm bảo an ninh vận hành chính xác, phân tích dữ liệu và tập trung vào nghiên cứu, tối ưu năng suất. Con người lúc đó sẽ cần những kỹ năng về thiết kế, nghiên cứu, vận hành tự động hóa, quản trị điện tử thông minh.
- AI đổi mới sáng tạo chính là lợi thế cạnh tranh quốc gia và Việt Nam đã ban hành hàng loạt nghị định, thông tư về khoa học công nghệ lõi, đầu tư kinh tế tư nhân và tham gia đối tác chuyển giao công nghệ toàn cầu để có cơ hội đứng trên vai người khổng lồ, tận dụng lợi thế chuyển giao công nghệ phát triển đất nước thị trường mới nổi với quy mô dân số vàng trên 100 triệu dân.
Mô hình kinh doanh mới nổi.
Công nghệ đang định hình lại mô hình kinh doanh và thị trường mới đặc biệt là tại những đất nước đang trong giai đoạn phát triển như Việt Nam, khu vực châu Á. Theo dự báo lợi nhuận tăng trưởng toàn cầu của những ngành kinh tế số như thương mại điện tử bán lẻ là 20 tỷ đô, AI trí tuệ nhân tạo là 4.6 tỷ đô, thiết kế vi mạch chip là 2,4 tỷ đô, công nghệ không gian là 1.6 tỷ đô….Việt Nam có tham vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực trước năm 2045, với tăng trưởng bình quân >8% mỗi năm về GDP nên bên cạnh tập trung vào sản xuất, công nghệ lõi thì những mô hình kinh doanh mới cũng được thử nghiệm, với sự hỗ trợ pháp lý trực tiếp từ chính phủ. Trong đó phải để đến những mô hình kinh doanh mới như BlockChain Fintech, phương thức huy động vốn và đánh giá tín dụng ngang hàng, công nghệ dữ liệu lớn và AI tự động hóa, ESG tài chính, công nghệ xanh trung hòa carbon, xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, nghiên cứu lượng tử và hạt nhân, hàng không vũ trụ và vật liệu mới….Vậy nên việc đầu tư, quản trị luồng tiền, quản trị tối ưu để phát triển bền vững trong các mô hình kinh doanh là cực kỳ quan trọng.
Quản trị đổi mới sáng tạo, Innovation Change Management
Quản trị thay đổi không chỉ đơn giản là cho từng cá thể riềng biệt, mà còn là sự đồng thuận của cả tổ chức, định hình lại văn hóa doanh nghiệp, hệ sinh thái kinh tế. Có rất nhiều công cụ quản trị và những mô hình của MIT, BCG tuy nhiên đây chỉ là những bước căn bản, quan trọng nhất là trải nghiệm chiến lược quản trị đa dạng và thấu hiểu về con người và mô hình kinh doanh, công nghệ để đạt hiệu quả chuyển đổi tối ưu nhất.
Rất nhiều doanh nghiệp Startup và những doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới đã hỏi tôi “Quản trị chuyển đổi hiệu quả xuất sắc là gì” và tôi đã trả lời “Nếu doanh nghiệp của bạn mỗi người nhìn về một hướng khác nhau thì chuyển đổi là một quá trình hỗn loạn” với sự trải nghiệm quản trị tư vấn chiến lược cho hàng trăm doanh nghiệp cùng với các chuyên gia công nghệ, quản trị xuất sắc, quá trình chuyển đổi dựa theo 6 bước thiết yếu VMIRAO (của InGO):
Start with Vision WHY?
Nếu bạn và tổ chức của bạn với hơn 80% chưa có sự đồng thuận về sự thay đổi, và chưa rõ tại sao cần phải thay đổi thì chắc chắn bạn chưa thể thay đổi. Hoặc bạn đang chọn sai môi trường để thay đổi. Nhiều nhà lãnh đạo chiến lược tại các tập đoàn đều đồng ý rằng “thật là thiếu khôn ngoan khi bạn muốn thay đổi người khác, trừ khi họ muốn thê”. Trong quá trình phân tích và lập chiến lược, sự áp dụng linh động các mô hình quản trị, dựa theo từng nhóm nhu cầu cụ thể là cực kỳ quan trọng, việc cứng nhắc áp dụng một mô hình cho nhiều nhóm đối tượng, và trong một thời gian dài mà không có điều chỉnh là sự thất bại lớn nhất cho quản trị thay đổi.
Market Value creation.
Rất nhiều Startup tại Việt Nam cũng như khu vực APAC trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mà tôi có dịp là Mentor thì đều chia ra 2 nhóm chính “Giỏi kỹ thuật nhưng thiếu kỹ năng kinh tế” hay ngược lại “Hiểu về quản trị kinh doanh nhưng yếu về kỹ thuật”. Vậy nên phong trào “khởi nghiệp” nếu không được chuẩn bị một cách kỹ lưỡng, thì khả năng thất bại lên tới 90%, đó là lý do tại sao Việt Nam cần tập trung vào công nghệ lõi để hiểu rủi do công nghệ và có đủ tài chính, cũng như khách hàng lớn. Độ mở nền kinh tế cao và sự cạnh tranh khốc liệt chính là một thử thách lớn với các doanh nghiệp Startup.
Inner-calls, disrupt yourself:
Quá trình bứt phá để thực sự trưởng thành, đó là một quá trình khám phá sứ mệnh của bản thân, cũng như nội tại doanh nghiệp. Sự bứt phá không phải là ngắn hạn, mà đó là cả một sự chuẩn bị kỹ lưỡng với những giá trị trải nghiệm khác biệt và đầu tư nghiêm túc, để từ đó đạt những giá trị lâu dài.
ROI Change Matrix
Quá trình quản trị thay đổi không thể tách rời việc thường xuyên đánh giá đo lường, thu thập dữ liệu hoạt động quản trị, để từ đó tính ra được hiệu suất đầu tư dưới góc độ tài chính, hiệu suất công nghệ, cũng như sự cải tiến chuyển đổi tư duy của con người. Có nhiều bộ chỉ số khác nhau, sẽ được chia theo từng khối phòng ban, đối tác và hệ sinh thái khác nhau. Với việc phân tích và tổng hợp dữ liệu từ 119 chỉ số cơ bản nhất từ bộ chỉ số đầu tư công nghệ, tôi và các chuyên gia từ Thụy Sĩ, Singapore đã giúp các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo nhìn thấy những điểm mờ trong quản trị thay đổi và từ đó hoàn thiện quá trình chuyển đổi tối ưu.
Achievement success
Quản trị thay đổi cần có những mốc thời gian rõ ràng, ví dụ như thời gian nghiên cứu, thời gian trong môi trường thử nghiệm, thời gian áp dụng…và trong quá trình làm việc với các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, tôi hay hướng các phòng ban theo mô hình 3 * 3 * 3 để đảm bảo góc nhìn sắc bén, tập trung và bao trùm của quản trị thay đổi. Sự công nhận, phần thưởng, bên cạnh những bài học cải tiến cho mục đích phát triển chung, loại bỏ tính cá nhân là yếu tố tiên quyết cần có trong văn hóa chuyển đổi.
Obstacles are not the way
Giờ là đến thời điểm chúng ta cần nhìn nhận lại việc tạo ra quá nhiều rào cản, hoặc trở ngại có phải là công cụ giúp thúc đẩy sự sáng tạo hay tạo ra sự chia rẽ? Và sự chia rẽ không phả là suối nguồn cho sự sáng tạo. Rất nhiều các CEO của doanh nghiệp nhỏ rất khó tiếp cận vào hệ sinh thái, những bài toán lớn của những doanh nghiệp lớn đã phát triển vững chắc. Và nghị quyết 68 của Việt Nam, tập trung vào kinh tế tư nhân, khởi nghiệp như là một cú huých cho việc thay đổi tư duy và cơ chế tác động. Việc loại bỏ những rào cản không đáng có, tập trung sức lực vào cùng nhau giải các bài toán lớn, gia tăng chất lượng sản phẩm, giảm giá thành và mở rộng thị trường hợp tác với những đối tác toàn cầu với lợi ích cùng cân bằng, rủi do chia sẻ chính là lời giải cho đổi mới sáng tạo bền vững.
Hệ sinh thái tác động
“Muốn đi nhanh thì đi 1 mình, muốn đi xa thì đi cùng nhau” Lựa chọn các đối tác có chùng tư tưởng và đồng lòng chia sẻ lợi ích lâu dài để đi cùng nhau và cùng giải những bài toán lớn. Cơ chế thử nghiệm bền vững cần được nghiên cứu kỹ lưỡng và trở thành nền tảng tham chiếu cho các mô hình kinh doanh mới. Đã có nhiều bài học với việc thử nghiệm không kiểm soát, gây lãng phí tài nguyên, ảnh hưởng tới nền kinh tế không chỉ của từng doanh nghiệp, mà còn dẫn đến hệ lụy của ngành, đất nước. Trong quá trình làm việc với hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, các quỹ đầu tư cũng như các nhà lãnh đạo hoạch định chính sách, tôi và các chuyên gia luôn đặt những yếu tố xác định mô hình kinh doanh bền vững, công nghệ lõi, đội ngũ lãnh đạo lên hàng đầu, và với những tiêu chí phân tích chuyên sâu để tìm ra điểm mờ trong quản trị, đầu tư của doanh nghiệp, từ đó đưa ra những cải tiến tốt nhất cho một doanh nghiệp đổi mới sáng tạo bền vững.
Danny Ngo – CEO InGo DX, nghiên cứu tiến sĩ kinh tế số Thụy Sĩ.