Rất nhiều Startup các doanh nghiệp Việt Nam cũng như quốc tế đã băn khoăn hỏi tôi “Đổi mới sáng tạo là gì, đổi mới sáng tạo từ đâu”. Có rất nhiều định nghĩa đổi mới sáng tạo toàn cầu, ví như theo luật khoa học và công nghệ VN 2013 đã định nghĩa “Đổi mới sáng tạo là việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế- xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa”. Tuy nhiên, khởi nguồn của đổi mới sáng tạo bắt nguồn từ 2 chữ “Ethic và Responsibity”.
Khởi nguyên của đổi mới sáng tạo.
Nếu khởi nguyên của đổi mới sáng tạo chỉ là đi vay mượn góp nhặt thì chắc nền văn minh của nhân loại đã không phát triển như ngày nay. Bản chất của đổi mới sáng tạo không chỉ là công xưởng gia công, Outsource làm dịch vụ đơn thuần bằng sức người, cạnh tranh không lành mạnh, sử dụng nhân công giá rẻ. Mà thay vào đó là bằng cách tạo ra những cách làm mới, tư duy văn minh, cách thức hiệp lực mới với kim chỉ nam “Lợi ích hài hòa, rủi do chia sẻ”. Đây cũng là cách giúp nền kinh tế Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và đón nhận chu kỳ tăng trưởng mới. Xã hội, văn hóa con người cần một sự cải tổ mạnh mẽ về tư duy sáng tạo văn minh bền vững lành mạnh, với cơ chế bảo vệ và tôn trọng ý tưởng sáng tạo, cùng nuôi dưỡng và xây dựng môi trường để sự đổi mới thực sự ngày càng lớn mạnh và lan tỏa. Giống như một cái cây nếu muốn được lớn mạnh cần được gieo trồng Seeding, bảo vệ chăm chút, tưới dinh dưỡng và nước “sạch” xanh Green để đứng vững và trưởng thành. Và tất nhiên người trồng rừng đó cũng nhận được phần thưởng tương xứng. Việc trồng cây đổi mới sáng tạo có khoa học và văn minh đó chính là thể hiện tin thần cao cả“Đạo đức và Trách nhiệm”. Chúng ta hay nói AI cần được xây dựng có đạo đức và trách nhiệm Ethic – AI Responsibity. Nhưng khởi nguyên sáng tạo lại bắt đầu bằng chính việc nâng cấp tư duy văn minh của loài người.
Bệ phóng đổi mới sáng tạo với thể chế đột phá
Với mục tiêu đưa Việt Nam thành nước có thu nhập cao vào năm 2045 với kinh tế số chiếm 50% GDP, chính phủ đã có những quyết sách chiến lược thay đổi thể chế, ban hành nghị quyết 57 và 68 . Từ đó tạo ra những bước tiến mới tập trung vào đổi mới sáng tạo công nghệ làm cốt lõi và phát triển kinh tế tư nhân. Bên cạnh đó NQ 59 về hội nhập quốc tế và 66 về công tác đổi mới và thi hành pháp lý Legal cũng là công cụ cơ chế giúp minh bạch hóa, tuân thủ sở hữu trí tuệ, luật kinh tê số toàn cầu từ đó giúp gia tăng sự tin tưởng của quỹ đầu tư lớn thu hút nguồn vốn quốc tế.
Đổi mới khoa học công nghệ tập trung vào làm chủ công nghệ lõi. Để làm được vậy các lãnh đạo doanh nghiệp cần hiểu rõ bản chất khoa học, được đào tạo một cách bài bản về cách thức thiết kế và hoạt động của công nghệ lõi đó. Chỉ có hiểu đúng mới có thể làm đúng và hành xử theo đúng chuẩn thương mại só quốc tế để phát triển bền vững. Việt Nam cũng có những chiến lược cụ thể để xây dựng những đế chế công nghệ xứng tầm khu vực, vươn ra toàn cầu với những bài toán lớn được giao. Từ đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo không chỉ còn là nghiên cứu mà còn thực sự mang lại sản xuất dương, gia tăng chất lượng, năng lực cạnh tranh toàn cầu, thực sự tạo ra những giá trị kinh tế, sản phẩm dịch vụ cho xã hội.
Các doanh nghiệp tư nhân với quy mô kinh tế chiếm 48-51% GDP năm 2024 sẽ có nhiều cơ hội để phát triển, nâng cao vai trò trong chuỗi giá trị quốc gia trong thời đại cách mạng kinh tế số với khoảng 60%GDP 2045, với những ưu đãi về cách tiếp cận nguồn vốn, tài nguyên, sở hữu trí tuệ, những cơ chế đặc thù, mô hình thử nghiệm kinh tế Sandbox như trong ngành Fintech, nâng hạng thị trường chứng khoán, thu hút vốn ngoại. Cơ chế mở, cách làm thông thoáng cho nền kinh tế tư nhân, nhưng tính trách nhiệm và đạo đức của doanh nghiệp sẽ càng phải nâng cao để hạn chế rủi do.
Tác động bao trùm
Thông qua những hội nghị thượng đỉnh quốc tế, cũng như hội nghị lãnh đạo cao cấp tại Vietnam và khu vực, những nhà tư tưởng cấp tiến, chính sách, quản lý định nghĩa “Chuyển đổi số toàn diện là mang tác động bao trùm, không phân biệt đối xử hay bỏ lại ai ở phía sau”. Đó cũng là giá trị nhân văn cốt lõi của đổi mới sáng tạo mà UNDP đã định nghĩa “Đổi mới sáng tạo là quá trình xây dựng văn hóa đổi mới từ kỹ năng, quy trình, hành vi đến tư duy tổ chức” nhằm giải quyết những vấn đề to lớn của xã hội mang tính bao trùm bền vững.
Với cách nhìn nhân văn, đặt con người vào trung tâm, sự phát triển văn minh của doanh nghiệp, xã hội số sẽ được đo bằng nhiều yếu tố mà tính “Trách Nhiệm và Đạo Đức” được đặt bên cạnh yếu tố đo lường về kinh tế để đạt được giá trị bền vững. Cách thức quy hoạch chính sách, tư duy đột phá sẽ tạo ra cách thức làm mới, những mô hình kinh doanh mới.
Mô hình đột phá bao trùm không thể thiếu những tài năng được đào tạo bài bản, xuất chúng, có đạo đức, có đam mê cống hiến và nhận được sự coi trọng, công nhận xứng đáng dành cho họ. Văn hóa đổi mới sáng tạo quốc tế là tập trung vào đào tạo nghiên cứu khoa học và xây dựng môi trường nuôi dưỡng nhân tài bền vững.
“Hãy theo đuổi giấc mơ?”
“Thay vì copy giấc mơ của người giác, hãy nuôi dưỡng và theo đuổi giấc mơ của riêng mình” đó chính là tinh thần tiên quyết của lãnh đạo khởi nghiệp và các quỹ đầu tư. Sự phát triển văn minh của con người có thể khởi nguyên bằng văn hóa hái lượm. Nhưng với thời đại AI, máy tính lượng tử Quantumn computing, Siêu chip bán dẫn, dữ liệu lớn sẽ cần những nhà lãnh đạo thực sự có tầm nhìn, đạo đức và trách nhiệm. Những Innovation Hub khởi nghiệp dù nhỏ bé như Geneva, Isarel, Singapore, thiếu tài nguyên thiên nhiên nhưng tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đầu tư phòng Labs nghiên cứu lại được đặt lên hàng đầu. Họ có những nhà khoa học xuất chúng, đạo đức quản trị rõ ràng minh bạch, từ đó kêu gọi được nguồn vốn đầu tư toàn cầu. Và chìa khóa quan trọng nhất đó là trở thành nhà lãnh đạo bao trùm có đạo đức và trách nhiệm “A success leader is creating more success leaders” Xin mượn một câu trong đất rừng phương nam để nói về tinh thần lãnh đạo khởi nghiệp “Khi con đấu tranh cho mảnh đất này, con không đơn độc. Rừng sẽ che chở con, sông sẽ đẫn lối con, và những người cùng chí hướng sẽ kề vai sát cánh bên con”
Danny N. (Dr. Digital Economy Researcher, Nghiên cứu sinh tiến sĩ kinh tế số Thụy Sĩ)