Hội đồng điều hành trung tâm tài chính Việt Nam đã được thành lập theo nghị định 2755, cũng như trước đó nghị quyết về việc thành lập IFCs đã được thông qua. VP Chính Phủ Hà Nội, Việt Nam đã tổ chức buổi tọa đàm cấp cao thông báo thành lập trung tâm tài chính quốc tế tại HCM và Đà Nẵng với lộ trình 3 giai đoạn, Trước đó tại HCM cũng có những buổi tham luận cấp cao giữa lãnh đạo của ngân hàng, tổ chức tài chính, các doanh nghiệp. Và theo dự tính của các chuyên gia, riêng trung tâm tài chính HCM sẽ thu hút 50 tỷ USD trong vòng 3 năm tới
Tổng quan về trung tâm tài chính
Bên cạnh việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên sang thị trường mới nổi thứ cấp, việc thành lập IFCs như một bước chuyển mình cho ngành tài chính và thị trường vốn Việt Nam để tạo bước phát triển mới cho kinh tế Việt Nam vững chắc trong dài hạn và giúp Việt Nam kết nối sâu hơn vào nền tài chính toàn cầu. Trong khi các nước lân cận như Thái Lan va Malaisia chi phí tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp cho kinh doanh thấp bằng ½ so với Việt Nam hiện đang ở khoảng 8% thì, IFCs với kỳ vọng mang tới sự tiếp cận nguồn vốn đầu tư quốc tế một cách minh bạch và hiệu quả. Về cơ bản trung tâm tài chính sẽ tập trung vào 2 phạm vi hoạt động. Một là các ngân hàng quốc tế, các định chế tài chính toàn cầu đầu tư vào các dự án tại Việt Nam như cách thị trường tài chính truyền thống hoạt động. Hai là sàn giao dịch Tradding với những sản phẩm, lợi thế đặc thù mà chỉ ở Việt Nam mới có, chứ không tìm cách cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm tài chính Singapore, HongKong, hay London, như sàn giao dịch chứng chỉ Carbon, năng lượng Xanh, hàng nông sản, hàng hóa và phái sinh hàng hóa.
Theo nghị quyết 222 của QHVN, về trung tâm tài chính quốc tế tại VN, IFCs là khu vực có ranh giới địa lý xác định do chính phủ thành lập tại HCM hay Danang tập trung hệ sinh thái đa dạng các dịch vụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ được áp dụng những cơ chế chính sách đặc thù. Thành viên đăng ký của IFCs bao gồm những định chế tái chính như Ngân Hàng, Bảo Hiểm, Chứng Khoán , Quỹ đầu tư quản lý tài sản, công nghệ tài chính và tài sản số, tổ chức hạ tầng thị trường FMI, các tổ chức dịch vụ tư vấn hỗ trợ, tổ chức phi tài chính..Thuộc top 500 Fortunes, các doanh nghiệp tại VN. IFCs cũng là nơi cung cấp cơ chế thử nghiệm Sandbox cho những mô hình kinh doanh tài chính mới có thời gian và điều kiện cụ thể. Mục tiêu phát triển của trung tâm tài chính cụ thể với 3 giai đoạn, và được điều hướng bởi cơ quan giám sát trung tâm tài chính do chính phủ thành lập:
- Xây dựng đặc thù cơ chế, vận hành, sản phẩm riêng biệt mang lại lợi thế cho HCM và Đà Nẵng với sự hỗ trợ cho nhau, để dần trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trong mạng lưới tài chính toàn cầu và động lực tăng trưởng kinh tế.
- Thúc dẩy tài chính bền vững, là nguồn vốn cho tăng trưởng kinh tế ổn định, bên cạnh mô hình kinh doanh và công nghệ đổi mới sáng tạo
- Vận hành trung tâm tài chính quốc tế theo chuẩn mực thế giới
- Thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
- Phát triển hài hòa giữa lợi ích nhà nước, nhà đầu tư và người dân giữ vững an ninh kinh tế
Mô hình quản trị bền bền vững cho IFCs
Đổi mới thể chế, mô hình, công nghệ tạo sức bật cạnh tranh thu hút nguồn vốn toàn cầu vào những dự án lớn, giúp nền kinh tế phát triển với GDP trên 8% mỗi năm. Việt Nam đang không ngừng cử các chuyên gia, các lãnh đạo cấp cao để học hỏi mô hình vận hành trung tâm tài chính toàn cầu với các lợi thế đặc thù:
| Trung tâm IFCs | Quản trị & Pháp Lý | Dịch vụ nổi trội | Lợi thế đặc thù |
| London | Luật tài chính minh bạch, trong tài quốc tế | LCH Clearing dịch vụ thanh toán bù trừ toàn cầu, Fintech | Trung tâm clearing và FX xuyên múi giờ |
| Paris | EU market, luật ESG, trọng tài thương mại | Green Bonds chuẩn EU, quản lý tài sản | Khung chuẩn SFDR, EU taxonomy, Fintech |
| New York | Hệ thống pháp lý và chính sách tiền tệ ảnh hưởng toàn cầu FED, SEC. CFTC | Trung tâm quyền chọn và ngoại hối NYC định giá toàn cầu, phái sinh, vốn cổ phần | Trung tâm tài chính IPO lớn nhất thế giới NYSE, Nasdaq, FX và thanh khoản |
| Hong Kong | Cửa ngõ vốn China, Chuẩn quốc tế BASEL, IOSCO | Huy động vốn IPO doanh nghiệp, Quản lý tài sản, tài chính xanh | Thanh khoản cao, liên kết với nguồn vốn EU, chuẩn ESG, Fintech |
| Singapore | MAS quản lý tích hợp Sandbox, pháp lý minh bạch chuẩn quốc tế | Quản lý tài sản, Trade Finance, ESG, kết nối Đông Nam Á | Ưu đãi thuế, hạ tầng công nghệ tài chính tiên tiến FMI Fintech, nguồn lực chất lượng cao |
Theo mô hình thiết kế sản phẩm đặc thù, Trung tâm tài chính HCM tập trung vào thị trường vốn ( cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu hạ tầng), tài chính xanh, quản lý tài sản, sản phẩm phái sinh. Nhiệm vụ của HCM sẽ kết nối với Singapore, HK để chia sẻ thanh khoản và chuẩn mực tài chính quốc tế. Vì vậy, cơ chế IFCs HCM sẽ cần được thiết kế với lợi thế cạnh tranh về thể chế, năng lực con người nhân tài, ưu đãi thuế bên cạnh những sản phẩm tài chính đặc thù mà chỉ ở HCM mới có.
Tương tự như vậy, IFCs Đà Nẵng được tập trung vào những sản phẩm Logistic, Fintech Sanbox thử nghiệm có kiểm soát với phạm vi tác động đo lường được, FX trade finance, sản phẩm trái phiếu xanh năng lượng gió, mặt trời ESG, tài sản số BlockChain, Wealth Management thị trường vốn với sản phẩm du lịch-nghỉ dưỡng. Ngoài sản phẩm thì thể chế chính là để thu hút vốn đầu tư, năng lực tài chính nhân sự gắn liền với công nghệ cần được đào tạo một cách bài bản theo đúng chuẩn toàn cầu. Điều quan trọng nhất đó là cuối cùng thị trường phải có sự minh bạch, đội ngũ trọng tài am hiểu luật tranh tụng tài chính quốc tế, khả năng ngôn ngữ thông thạo, quy trình quản lý tối ưu.
Các chỉ số đo lường hiệu quả với công nghệ và AI
Việt Nam đang chuyển mình từ việc chỉ sử dụng công nghệ, thành nơi kiến tạo ra công nghệ mới và sở hữu công nghệ lõi. Để tham gia vào sân chơi tài chính quốc tế, những nhà lãnh đạo đổi mới cần có năng lực cốt lõi về dẫn dắt nghiên cứu khoa học công nghệ, khả năng quy trình hóa quản trị với những tiêu chuẩn, nền tảng và hệ sinh thái chuẩn mực quốc tế. IFCs không chỉ cần thể chế đổi mới, ưu đãi đặc thù nhằm xây dựng môi trường ươm mầm phát triển tốt trong thời gian đầu, mà còn phải có quy trình quản trị đo lường hiệu quả minh bạch theo đúng chuẩn mực quốc tế. Sự minh bạch được đến từ lượng hóa quy trình, đặt khách hàng, thị trường vào trung tâm, lắng nghe phản hồi để tối ưu và thay đổi sản phẩm. Với dữ liệu tuân theo quy tắc “Đúng – Đủ – Sạch – Sống” như bộ KHCN đã quy định và các quy chuẩn tuân thủ bảo mật dữ liệu quốc tế GDPR, bảo mật dữ liệu của bộ công an VN, việc xây dựng hệ thống công nghệ AI, mô hình quản trị số bền vững chính là chìa khóa để Việt Nam thực sự quản bá giao dịch thu hút nguồn vốn trực tiếp cho những sản phẩm tài chính đặc thù nông nghiệp thông minh, tài chính xanh, du lịch nghỉ dưỡng bản địa, văn hóa nghệ thuật số tới nhà đầu tư, giới tài chính toàn cầu. Bài toán lớn, bên cạnh thiết kế mô hình đổi mới sáng tạo và áp dụng công nghệ quản trị số với các chỉ số đo lường hiệu quả, cần nguồn vốn bền vững để phát triển lâu dài. Từ đó không chỉ tạo ra những tác động đơn lẻ tại VN, mà còn mang giá trị tác động toàn cầu. Ngoài ra cần sự cam kết và kiên định của các lãnh đạo, ban đầu tư, các nhà quản lý tài chính khoa học cấp cao để hiện thực hóa tầm nhìn lâu dài.
Danny Ngô – Nghiên cứu sinh tiến sĩ kinh tế số Geneva, Thụy Sĩ